Çoğu durumda hayır. Kozmetikte tağşişin yaygın biçimi, pahalı bileşenin oranını düşürmektir; ucuz taban ve etiketteki beyan aynı kalır. Doku, koku ve renk değişmediği için bu fark ancak ürünün bileşimi ölçülüp doğru kabul edilen bir referansla karşılaştırıldığında görünür.
Duyusal kontrol neyi yakalar, neyi kaçırır?
Duyusal kontrol bozulmayı, faz ayrışmasını ve kaba ikameleri yakalar. Bunlar önemlidir. Etkin maddenin beyan edilenden belirgin biçimde düşük oranda kullanılması ise kavanozu açan birinin fark edebileceği bir şey değildir: sürüldüğünde his de aynıdır.
İkinci yanılma kaynağı alışkanlıktır. Aynı ürünü yüzlerce kez görmüş bir göz küçük sapmaları yakalamaz; beklediğini görür ve sapma zamanla normalleşir. Kalite ekibinin kaydına düşen cümle her seferinde aynıdır: normal görünüyor.
Ölçüm neyle karşılaştırılır?
Ürünün kendi bileşimi ölçülür ve iki tür referansla karşılaştırılır. Birincisi sektörde bilinen profillerdir. İkincisi markanın kendi doğrulanmış partileridir; zamanla birikir ve karşılaştırmayı o ürüne özgü hâle getirir.
Sonuç tek satırlık bir geçti ya da kaldı damgası olarak gelmez. Hangi bileşenin beklenenden ne kadar saptığı görünür ve tedarikçiyle yapılacak görüşmenin konusu buradan çıkar.
Sapma ne zaman sorun sayılır?
Beyan ile ölçüm arasındaki mesafe her zaman sıfır olmaz. Doğal hammaddede mevsimsel oynama normaldir. Önemli olan, kabul edilen aralığın önceden yazılmasıdır. Eşik yazılı değilse her sapma tartışmaya açılır; yazılıysa tartışma tek bir teknik soruya iner: ölçüm eşiğin içinde mi.
Hangi anlarda ölçüm yapılır?
- Yeni bir tedarikçinin ilk partisinde, referansı kurmak için.
- Hammadde fiyatı beklenmedik biçimde düştüğünde.
- Şikâyet geldiğinde, iddiayı ürünün kendisine bağlamak için.
- Dönemsel örneklemeyle, tedarikçinin tutarlılığını izlemek için.
Sıralama maliyetle de ilgilidir. Sorun hammadde kabulünde bulunursa geri alınacak iş azdır. Dolumdan sonra bulunursa partinin tamamı, raftan sonra bulunursa sevkiyatlar da işin içine girer.
Etiketteki bileşen listesinin oran hakkında neden bilgi vermediğini INCI yazısında anlattık. Kozvex beyan edilen içeriği ürünün kendisinden alınan ölçümle karşılaştırır; tarama tesiste el cihazı ve mobil uygulamayla yapılır, karar gerektiren numune akredite laboratuvara gider. Bu karşılaştırma TİTCK'nin piyasa denetiminin yerine geçmez.


