Gliserin ve propilen glikolde DEG/EG testi: kozmetik ve OTC üreticisi hammaddeyi nasıl kabul etmeli?

Gliserin ve propilen glikolde dietilen glikol ve etilen glikol riski CoA ile kapanmaz. Tedarik zinciri kontrolü, kap bazında numune ve kromatografik limit testi birlikte gerekir.

Gliserin ve propilen glikol partisi, tedarikçinin analiz sertifikasına (CoA) bakılarak değil, tedarik zinciri kontrolü ve kendi numunenizde yapılan dietilen glikol (DEG) ve etilen glikol (EG) limit testiyle kabul edilmelidir. İlaçta FDA, her kaptan numune alınmasını ve DEG ile EG için %0,10 üst sınırını arar. Kozmetikte mevzuat her kabı saymaz, ama Türkiye'de DEG için iz düzeyde %0,1 sınırı vardır ve hangi partinin ne sıklıkla ölçüleceğini risk değerlendirmeniz belirler.

DEG ve EG neden bu iki hammaddede aranır?

DEG ve EG, ölümcül zehirlenmelere yol açmış sanayi solventleridir. FDA'nın Mayıs 2023 tarihli rehberi, ABD'de 1937'de 107 kişinin öldüğü olaydan bugüne uzanan vakaları sıralar. DSÖ de Ocak 2023'te en az yedi ülkeden vaka bildirildiğini ve üç ülkede 300'den fazla kişinin öldüğünü duyurdu; ölenlerin çoğu beş yaş altı çocuklardı.

Vakalarda ortak bir kalıp var. FDA'ya göre üreticiler gelen hammaddede DEG miktarını ölçen tam kimlik testini yapmamış ve tedarikçinin CoA'sına güvenmişti. CoA çoğu zaman asıl üreticinin belgesi değil, distribütörün antetli kâğıdına geçirilmiş bir kopyaydı. Malın kaç el değiştirdiği de bilinmiyordu.

Bu vakaların çoğu ağızdan alınan sıvı ilaçlarla ilgilidir; kozmetik için aynı ölçekte bir tablo çizmek doğru olmaz. Yine de hammadde aynı tedarik zincirinden geliyor olabilir. FDA'nın kimlik testi şartı topikal ilaçları da kapsar.

Kurallar kimden ne istiyor?

KaynakGeçerli olduğu alanNe ister?
FDA rehberi (Mayıs 2023)ABD'ye ilaç, OTC dahilHer sevkiyat ve lotta kimlik testi, DEG ve EG için en çok %0,10; numunenin her kaptan alınması önerilir
EMA GMP soru-cevaplarıAB beşerî ilaçGliserol, propilen glikol ve düşük molekül ağırlıklı makrogoller yüksek riskli sayılır; gerekçe yoksa her kapta kimlik ve limit testi
Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, Ek II 1370 ve Ek III 186Türkiye kozmetikDEG yasaklıdır; ürün bileşeninden gelen iz düzey için üst sınır %0,1
AB 2009/6/EC ile eklenen aynı satırlarAB kozmetikAynı yasak ve aynı iz düzey sınırı
TİTCK GMP Kılavuzu (KDD-KLVZ-01, Rev.02)Türkiye kozmetikKaptan değil seriden örnek, temsil eden numune, kabul kriterine göre analiz

İki ayrıntı atlanmamalı. Yönetmeliğin 2023 metninde etilen glikol için DEG'deki gibi genel bir satır yoktur; etilen glikol safsızlığı etoksidiglikol satırında %0,1 ile sınırlanır. Bu nedenle EG kabul kriterini firma kendi prosedüründe yazmalıdır. İkincisi, EMA dış kullanımlı ilaçlarda düşük riskin gerekçelendirilmesi hâlinde kap bazındaki testten vazgeçilebileceğini söyler. Her kaptan test zorunluluğu dış kullanımlı ürünlerde de otomatik değildir, ama vazgeçmek gerekçe ister.

Türkiye için güncel bir örnek de var: FDA, 21 Ocak 2025 tarihli uyarı mektubunda Türkiye'deki bir OTC üreticisinin gliserin ve propilen glikolün her sevkiyatını ve lotunu, DEG ve EG limit testini içeren kimlik testiyle yeterince test etmediğini yazdı. ABD'ye OTC ürün gönderen firma için bu rehber fiilî bir denetim konusudur.

Hammadde kabulü adım adım nasıl yürür?

  1. Tedarik zincirini belgeleyin. Asıl üreticiyi ve aradaki paketleyici ile distribütörleri öğrenin. CoA'nın asıl üreticiye ait olup olmadığına bakın. FDA de her sevkiyatta asıl üreticiyi gösteren CoA düzenlenmesini önerir.
  2. Karantinaya alın. GMP Kılavuzu'nun 11.2.3 maddesi, hammaddeyi kalite kontrol onayına kadar karantinada tutar. Teslimatta ambalaj bütünlüğünü, kabın kapalı olup olmadığını ve etiket ile fiş uyumunu kaydedin (11.2.2).
  3. Numune planını riske göre yazın. Aracı varsa, mal yeniden paketlenmişse ya da kaynak yeniyse her kaptan numune alın. FDA'nın gerekçesi aynı partide kaptan kaba büyük fark görülmüş olmasıdır. Kaplar ortak numunede birleştirilecekse, bunun sinyali seyreltebileceğini prosedürde değerlendirin.
  4. Doğru testi seçin. Kızılötesi kimlik testi gliserini tanır, ama FDA'ya göre DEG ve EG'yi saptamaya ya da ölçmeye uygun değildir. Limit testi için farmakope yöntemi gaz kromatografisidir ve EMA bunu resmî yöntem olarak korur. Bu tayin akredite laboratuvarda yapılmalı; TİTCK'nın analiz kılavuzu da TS EN ISO/IEC 17025 esaslarını ister.
  5. Kabul kriterini önceden yazın. Ürün grubunuza göre sınırı, yöntemi ve ret kararını kimin vereceğini prosedürde gösterin.
  6. Serbest bırakın ya da reddedin, numuneyi saklayın. Başlangıç maddesi numuneleri ürünün serbest bırakılmasından sonra en az iki yıl saklanır (12.4.2). Uygunsuz partiyi ayrı alana alıp tedarikçiye yazılı bildirin.

Aynı kontrol sorbitol, polietilen glikol ve polisorbatlar gibi diğer riskli bileşenlere de genişletilebilir; FDA bunları da aynı başlık altında anar.

Sık sorulan sorular

CoA'da "DEG yok" yazıyorsa yeterli mi? Hayır. Belge o partinin bir numunesi için tedarikçinin beyanıdır ve yöntemi ya da kaynağı göstermeyebilir. CoA'nın sınırları için hammaddede CoA yazısına bakabilirsiniz.

Her partide akredite laboratuvar analizi şart mı? Kozmetik mevzuatı bunu tek tek saymaz. İlk sevkiyatlarda, yeni tedarikçide ve aracı içeren zincirde test yapmak savunulabilir; güvenilir geçmiş oluştukça sıklık yazılı gerekçeyle düşürülebilir. OTC üründe ise FDA her sevkiyat ve lot ister.

"Farmasötik kalite" etiketi riski ortadan kaldırır mı? Tek başına kaldırmaz. DSÖ, farmasötik kalite hammaddeyi nitelikli tedarikçiden almayı ve girişte test etmeyi birlikte önerir. FDA de etiket ve CoA'nın kap içeriğiyle uyuşmayabildiği bir propilen glikol örneğini aktarır.

Kozvex bu akışın neresinde?

Kozvex'in tedarikçi doğrulama başlığı, hammadde üretime girmeden önce teslim edilen malzemenin sipariş edilen madde olup olmadığını ve tedarikçinin sertifikasıyla örtüşüp örtüşmediğini kayda geçirir. Sahadaki tarama bir ön değerlendirmedir. DEG ve EG tayini sahada değil, anlaşmalı akredite laboratuvarda yapılır ve rapor parti kaydında saklanır. Kabul kararı kalite kontrol biriminizde kalır. Ayrıntılar çözümler ve çalışma sürecimiz sayfalarında.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Hangi partileri ve hammaddeleri ölçeceğinizi birlikte belirleyelim.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin