Fason kozmetik üretiminde sorumluluk kimde? Marka sahibinin her partide doğrulaması gerekenler

Ürünü fason tesis üretse de etikette adı yazan marka sahibi sorumlu kişidir. Sözleşme, raf numunesi ve parti kaydı bu sorumluluğun her partideki dayanağıdır.

Fason üretimde kozmetik ürünün mevzuat karşısındaki sorumlusu, ürünü kendi adı ya da markasıyla piyasaya arz eden marka sahibidir; fason tesis üretimin bir kısmını ya da tamamını onun adına üstlenir. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, imalatçıyı ürünü imal ettirerek kendi markasıyla piyasaya arz eden kişi olarak tanımlar ve yurt içinde yerleşik imalatçıyı sorumlu kişi sayar. Bu yüzden marka sahibi, ürün bilgi dosyasından ve güvenlilik raporundan her partinin piyasaya uygun çıkmasına kadar hesap verir. Bunun için fason sözleşme, raf numunesi, parti kaydı ve gerektiğinde ölçüm birlikte çalışmalıdır.

Fason üretimde sorumlu kişi kimdir?

Bu yazı hukuki görüş değildir; somut durum için Yönetmeliğin ve TİTCK kılavuzlarının güncel metni kontrol edilmelidir.

Yönetmeliğin 4'üncü maddesine göre imalatçı, bir kozmetik ürünü imal ederek ya da ürünün tasarımını veya imalatını yaptırarak kendi isim veya ticari markası ile piyasaya arz eden kişidir. TİTCK'nın Kozmetik İyi Üretim Uygulamaları Kılavuzu (KDD-KLVZ-01) da fason üreticiyi, bu kişi adına üretim işlemlerinin bir kısmını ya da tamamını üstlenen üretici olarak tanımlar.

Yönetmeliğin 6'ncı maddesi sorumlu kişiyi belirler:

DurumSorumlu kişi
Yurt içinde imal edilen ürün, imalatçı yurt içinde yerleşikİmalatçı (fason üretimde markanın sahibi)
Yurt içinde imal edilen ürün, imalatçı yurt dışında yerleşikYazılı mutabakatla yetkilendirilen, yurt içinde yerleşik kişi
İthal ürünİthalatçı ya da onun yazılı mutabakatla atadığı, yurt içinde yerleşik kişi
Dağıtıcının ürünü kendi adı ya da markasıyla piyasaya arz etmesiDağıtıcı
Dağıtıcının ürünün uygunluğunu etkileyebilecek bir değişiklik yapmasıDağıtıcı

Son iki satır özel markalı (private label) satış için önemlidir. Hazır bir ürünü kendi markasıyla satan dağıtıcı, yasal olarak imalatçı ile aynı temelde sorumlu olur. Yalnızca ürün bilgilerinin tercüme edilmesi ise uygunluğu etkileyen bir değişiklik sayılmaz.

AB'nin 1223/2009 sayılı Kozmetik Ürünler Tüzüğü'nün 4'üncü maddesi aynı çerçeveyi kurar; dağıtıcının kendi adıyla piyasaya arz ettiğinde ya da ürünü değiştirdiğinde sorumlu kişi olacağını aynı ifadelerle düzenler.

Sorumlu kişi hangi yükümlülükleri fason tesise devredemez?

Üretimi devretmek yükümlülüğü devretmez. Yönetmeliğe göre aşağıdakiler sorumlu kişinin işidir:

  • Sorumlu teknik eleman (7'nci madde): Sorumlu kişi, piyasaya arz edilecek ürünün kozmetik mevzuatına ve iyi imalat uygulamalarına uygunluğunu kontrol eden bir sorumlu teknik eleman istihdam eder.
  • Güvenlilik raporu (13'üncü madde): Ürün piyasaya arz edilmeden önce hazırlanır ve sonradan elde edilen bilgilere göre güncel tutulur.
  • Ürün bilgi dosyası (14'üncü madde): İmalat yönteminin açıklamasını ve iyi imalat uygulamalarına uyulduğuna dair beyanı içerir; son partinin piyasaya arzından sonra on yıl saklanır. Dosyanın içeriğini ürün bilgi dosyası yazısında ayrıntılı anlattık.
  • Bildirim (16'ncı madde): Ürün piyasaya arz edilmeden önce ulusal elektronik veri tabanı üzerinden bildirilir; bilgilerden biri değişirse gecikmeksizin güncellenir.
  • Düzeltici önlem (8'inci madde): Ürünün uygun olmadığı değerlendirilirse sorumlu kişi ürünü uygun hâle getirmek, piyasadan çekmek ya da geri çağırmak için gerekli önlemleri derhal alır; insan sağlığı için risk varsa Kurumu derhal bilgilendirir.
  • Tedarik zinciri kaydı (10'uncu madde): Kurum talep ederse, bir parti ya da serinin dağıtıcıya sunulduğu tarihten itibaren üç yıl boyunca ürünün hangi dağıtıcılara verildiği bildirilir.

Fason sözleşmede neler yazmalı?

GMP kılavuzunun 14'üncü bölümü fason hizmet için dört kural koyar: her fason işlem için yazılı bir sözleşme hazırlanır ve sözleşme önceden belirlenmiş kabul kriterlerini karşılayacak hizmeti güvence altına alır; tarafların mevzuat kapsamındaki sorumlulukları sözleşmede açıkça yazılır; sözleşme iki tarafça imzalanıp tarihlenir ve her iki tarafta saklanır; süre bittiğinde hizmet devam edecekse sözleşme güncellenir.

Kılavuz sözleşmenin maddelerini tek tek saymaz. Kılavuzun diğer bölümleriyle birlikte okunduğunda sözleşmede açıkça cevaplanması gereken sorular şunlardır:

  1. Hammaddeyi kim tedarik eder, tedarikçiyi kim onaylar ve hammadde kabul kontrolünü kim yapar?
  2. Bitmiş ürünün serbest bırakılmasına kim karar verir?
  3. Raf numunesini ve hammadde numunelerini kim, nerede saklar?
  4. Formülde, hammadde tedarikçisinde ya da üretim yönteminde değişiklik nasıl ve ne kadar önceden bildirilir?
  5. Şikâyet ve geri çekme durumunda kayıtlar hangi sürede paylaşılır?
  6. Marka sahibi tesiste denetim yapabilir mi?

Marka sahibi her partide neyi görmeli?

Kılavuzun aşağıdaki hükümleri, bir partinin arkasında hangi kanıtın durması gerektiğini gösterir:

KanıtKılavuz maddesi
Bitmiş ürünün kalite kontrol onayıyla serbest bırakıldığı11.4.1
Her parti, seri ya da lottan tam paketli bir raf numunesinin, son kullanma tarihinden en az bir yıl sonrasına kadar saklandığı12.4.1
Başlangıç maddesi numunelerinin, ürünün serbest bırakılmasından itibaren en az iki yıl saklandığı12.4.2
Numune kaplarında parti, seri ya da lot numarasının ve alınma tarihinin bulunduğu12.2.4
Dağıtım kayıtlarının geri çekmeden sorumlu kişilerce erişilebilir olduğu15.3.3

Bu kanıtlar fason tesisin kayıtlarında durur. Marka sahibinin bunlara erişimi sözleşmeyle güvence altına alınmamışsa, denetimde sorulan bir soruya cevap vermek için fason tesisin iyi niyetine bağlı kalır.

Belge tek başına her soruyu cevaplamaz. Ürün bilgi dosyası formülü tanımlar; rafta dolaşan partinin bu formüle uyduğunu ise kayıt göstermez, ölçüm gösterir. Aynı ürün farklı tesislerde ya da farklı tedarikçilerin hammaddesiyle üretildiğinde dosya aynı kalırken ürün değişebilir. Bu yüzden onaylanmış bir partinin referans olarak tanımlanması ve sonraki partilerin bu referansla karşılaştırılması, marka sahibinin elinde fason tesisten bağımsız bir kanıt bırakır.

Bir partide sorun çıkarsa ne olur?

Kılavuzun 15.2.3 maddesi, bir seride ürün hatası bulunduğunda diğer serilerin de etkilenip etkilenmediğinin kontrol edilmesini ister. Geri çekmede ise tüm aşamalar parti, seri ya da lot numarasıyla kaydedilir ve dağıtılan miktar ile geri çekilen miktar arasındaki farkı gösteren bir sonuç raporu hazırlanır (15.3.5). Tüketici sağlığını etkileyebilecek durumlarda Kurum derhal bilgilendirilir (15.2.5, 15.3.7).

Bu adımların hızı, partinin hangi hammaddeyle yapıldığının ve nereye gittiğinin ne kadar hızlı bulunabildiğine bağlıdır. Kayıt dolumdan hammadde tedarikçisine kadar uzanmıyorsa geri çekmenin kapsamı gereğinden geniş tutulmak zorunda kalır. Parti kaydının nasıl kurulacağını parti numarası ile parti kimliği yazısında anlattık.

Fason tesisin GMP sertifikası yeterli mi?

GMP kılavuzunun 6.1.3 maddesine göre TİTCK, Kuruma kayıtlı üretim yerlerinin başvurusu üzerine yaptığı denetimde uygun bulduğu tesislere Kozmetik İyi Üretim Uygulamaları Sertifikası düzenler ve bu tesisler sertifika süresince planlı denetimlerden muaf tutulur. Sertifika tesisin sistemine dair güçlü bir göstergedir, ancak tek tek partilerin sizin formülünüze ve kabul kriterlerinize uyduğunu göstermez. Marka sahibinin sorumluluğu sertifikayla ortadan kalkmaz.

Sık sorulan sorular

Fason üretimde ürün bilgi dosyasını kim hazırlar? Dosyadan sorumlu kişi sorumludur; fason üretimde bu, ürünü kendi markasıyla piyasaya arz eden marka sahibidir. Fason tesis imalat yöntemi ve GMP bilgisi gibi bölümler için veri sağlar; bu verinin nasıl ve ne zaman paylaşılacağı sözleşmede yazılmalıdır.

Hazır bir ürünü kendi markamla satıyorum. Sorumlu kişi ben miyim? Yönetmeliğin 6'ncı maddesine göre ürünü kendi adınız ya da markanızla piyasaya arz ediyorsanız sorumlu kişi sizsiniz ve yasal olarak imalatçı ile aynı temelde sorumlusunuz.

Raf numunesini fason tesis saklayabilir mi? Kılavuz raf numunesinin her partiden saklanmasını ister; nerede saklanacağını taraflar sözleşmede belirler. Marka sahibinin bu numuneye erişimi ve gerektiğinde numunenin bir kısmını kendisinin tutması sözleşmede açıkça yazılmalıdır.

Fason tesis hammadde tedarikçisini değiştirirse ne olur? Tedarikçi değişikliği safsızlık profilini ve ürünün özelliklerini değiştirebilir. Güvenlilik raporunun yeni bilgilere göre güncel tutulması gerektiği için değişikliğin önceden bildirilmesi sözleşmede yer almalıdır.

Kozvex fason üretimde ne sağlar?

Kozvex'te onaylanan bir parti referans olarak tanımlanır ve sonraki partiler bu referansla karşılaştırılır. Referans sizin ürününüze ait olduğu için ürün hangi tesiste üretilirse üretilsin aynı ölçüyle değerlendirilir. Tarama el cihazı ve mobil uygulamayla yapılır; karar gerektiren durumlarda numune anlaşmalı akredite laboratuvara yönlendirilir ve rapor parti kaydında saklanır. Bu kayıt sorumlu kişinin yükümlülüklerinin, güvenlilik değerlendirmesinin ve fason sözleşmenin yerini tutmaz. Ayrıntılar çalışma sürecimiz ve cilt bakımı sayfalarında.

Kaynaklar

Görüşme talebi

Hangi partileri ve hammaddeleri ölçeceğinizi birlikte belirleyelim.

İlk görüşmede ürün, satış kanalları ve karşılaşılan riskler değerlendirilir; bu değerlendirmeye uygun yöntem önerilir.

Görüşme talep edin